أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

156

قانون ( فارسى )

ويژه‌اى و براى شريان‌ها مزاج خاص آن بوجود مىآيد . اطباء اين نيرو را نيروى تغييردهنده ناميده‌اند . نيروى هيولابخش و شكل‌دهنده : كار اين نيرو بنا به فرمان آفريدگارش طرح‌ريزى و شكل دادن ، تجويف دادن ، سوراخ كردن ، صاف و زبر ساختن ، كيفيت دادن به حالت و ايجاد همكارى در اندامها است . كنش‌هائى كه اندازهء نهائى اندامها را تعيين مىكند از آن است . نيروهاى فرمانبردار و خدمتگزار اين نيروى جابه‌جاكنندهء غذا كه براى نگهداشت نوع بايسته است همان نيروى غذاآور و نمودهنده است . فصل سوم - نيروهاى طبيعى خدمتگزار نيروهائى كه در طبيعت براى فرمانبردارى و خدمتگزارى آفريده شده‌اند و بجز آن وظيفه‌اى ندارند و در انجام نيازمنديهاى نيروى غذادهنده دست‌اندركارند بحسب ترتيب عبارتند از : نيروى جذب‌كننده ، نيروى گيرنده ، نيروى هاضمه ، نيروى دفع‌كننده . نيروى جذب‌كننده در اندامى كه آوند آن است بوسيلهء رشته‌اى كه در طول آن اندام قرار دارد غذاى بهره‌دهنده را مىكشد و به سوى خود مىآورد . نيروى گيرنده ، نيروى بهره‌دهندهء غذائى را در اندامى كه اين نيرو به آن تعلق دارد نگهميدارد تا زمانى كه نيروى تغييردهندهء ماده غذائى كه به اندام ديگر تعلق دارد براى تغيير دادن به كار افتد . نيروى گيرندهء اين عمل نگهدارى ماده غذائى را بوسيله رشته موربى انجام مىدهد كه در هر دو اندام آوند نيروى دريافت‌كننده و اندام آوند نيروى تغييردهنده وجود دارد و ممكن است رشته پهنى در اين امر مددكار باشد . كار نيروى هاضمه ( گوارش ) آن است كه هرچه را نيروى جذب‌كننده كشيده است و نيروى دريافت‌كننده نگهداشته است به حالتى درآورد كه نسبت به حالت قبلى تغيير يافته است و در ضمن مزاجى به آن بدهد كه براى تغيير به مادهء غذائى آمادگى داشته باشد . اين كنش را هضم مىنامند . نيروى هاضمه علاوه بر اين كار دربارهء مواد زائد نيز وظيفه‌اى دارد كه به دو وجه انجام مىدهد : نخست اينكه اگر توانائى آن را داشته باشد مواد زائد را به مواد غذائى تغيير مىدهد و اين عمل را نيز هضم گويند . دوم اينكه اگر مواد زائد آمادگى تغيير به مادهء غذائى نداشت نيروى هاضمه راه بيرون راندن آن را از اندامى كه زوايد در آن است بوسيلهء نيروى دافعه تسهيل مىكند . اين تسهيل راه دفع مواد زائد بوسيله نيروى دفع‌كننده به صورت زير انجام گيرد : اگر عامل بازدارندهء دفع مواد زائد از اندامى كه